Wstęp
Anda Kitschman, właściwie Anne Weiner Kitschmann, to postać, która na zawsze wpisała się w historię polskiej kultury muzycznej. Urodzona 9 grudnia 1895 roku w Wiedniu, zmarła 10 października 1967 roku w Krakowie. Była nie tylko wybitną dyrygentką, ale także kompozytorką, śpiewaczką i aktorką. Jej życie i twórczość są dowodem na to, że pasja i determinacja mogą przełamać wszelkie bariery, a jej osiągnięcia otworzyły drzwi dla wielu kobiet w dziedzinie muzyki. W artykule tym przyjrzymy się najważniejszym etapom jej kariery oraz wpływowi, jaki wywarła na polską scenę artystyczną.
Początki kariery muzycznej
Anda Kitschman była córką reżysera teatralnego Adolfa Kitschmanna oraz Elżbiety z Jakubowskich. Już od najmłodszych lat otoczona była sztuką i kulturą, co niewątpliwie wpłynęło na jej późniejsze wybory życiowe. Jako pierwsza Polka studiowała dyrygenturę w Szkoły Kapelmistrzowskiej przy Akademii w Wiedniu, gdzie ukończyła naukę ze złotym medalem w 1911 roku. To osiągnięcie było znaczącym krokiem w kierunku emancypacji kobiet w dziedzinie muzyki, która do tego czasu była zdominowana przez mężczyzn.
Po ukończeniu studiów Anda wróciła do Lwowa, gdzie szybko zaczęła budować swoją karierę jako kompozytorka. Jej debiut miał miejsce w 1912 roku, kiedy to zaprezentowała operetkę „Paź złotowłosy”. W tym samym roku wystawiono również jej miniaturę baletową „Mazurek” w Teatrze Nowości w Warszawie. Te pierwsze sukcesy stanowiły fundament dla dalszej kariery artystycznej Kitschman.
Dyrygencka droga
Kolejnym krokiem w karierze Kitschman było jej debiutanckie wystąpienie jako dyrygentka, które miało miejsce 8 sierpnia 1913 roku w Teatrze Nowości w Warszawie. Prowadziła premierę pantomimy „Sumurun”, w której występowała znana aktorka Pola Negri. To wydarzenie otworzyło przed nią nowe możliwości i pozwoliło jej na dalszy rozwój artystyczny. Wkrótce skomponowała pantomimę baletową „Afrodyta”, która również zdobyła uznanie.
W latach 1913-1918 Anda Kitschman dyrygowała wieloma operetkami, takimi jak „Targ na dziewczęta”, „Figlarne kobietki” czy „Florabella”. Jej umiejętności dyrygenckie oraz talent kompozytorski sprawiły, że zyskała uznanie zarówno wśród publiczności, jak i krytyków muzycznych. Dodatkowo występowała jako pianistka; jej recital chopinowski z 28 listopada 1915 roku był jednym z wielu dowodów na wszechstronność jej talentu.
Okres lwowski i działalność kabaretowa
Po I wojnie światowej Anda Kitschman związała się głównie ze Lwowem, gdzie kontynuowała swoją działalność artystyczną. W latach 1918-1921 występowała w kabarecie „Czwórka”, nie tylko jako pieśniarka, ale również jako autorka tekstów i kompozytorka. To właśnie tam mogła rozwijać swoje umiejętności oraz eksperymentować z nowymi formami artystycznymi.
W 1920 roku Anda objęła kierownictwo teatru żołnierskiego, a dwa lata później zaczęła dyrygować w Teatrze Miejskim we Lwowie. W tym czasie jej talent został dostrzegany nie tylko lokalnie – wyjeżdżała na występy gościnne do Krakowa (1924) i Stanisławowa (1926). Jej kariera nabierała tempa, a ona sama stała się jedną z najważniejszych postaci polskiej sceny muzycznej.
Kraków i działalność po wojnie
Po zakończeniu II wojny światowej Anda Kitschman osiedliła się w Krakowie, gdzie kontynuowała swoją działalność artystyczną. W listopadzie 1946 roku współorganizowała pierwszy „Kabaret Siedem Kotów”, który szybko zdobył popularność. Jej talent oraz charyzma sprawiły, że była cenioną postacią nie tylko wśród artystów, ale również wśród widzów. Konstanty Ildefons Gałczyński określił ją jako „to piekielnie zdolna baba” – słowa te podkreślają uznanie dla jej umiejętności i osobowości.
Kitschman była również kierownikiem muzycznym różnych teatrów krakowskich oraz komponowała muzykę do wielu spektakli teatralnych, takich jak „O krasnoludkach i sierotce Marysi” (1945), „Pinokio” (1946) czy „Królowa śniegu” (1948). Jej twórczość obejmowała różnorodne gatunki i style, co świadczy o jej wszechstronności jako artystki.
Twórczość literacka i wspomnienia
Anda Kitschman była nie tylko utalentowaną dyrygentką i kompozytorką; pisała również teksty piosenek oraz wspomnienia ze swojej kariery artystycznej. Przykładem może być tom wspomnień pt. „Garść wspomnień lwowskich”, opublikowany w 1959 roku. Opisuje ona swoje doświadczenia związane z kabaretem „Czwórka” oraz innymi ważnymi momentami swojego życia zawodowego.
Przed wojną stworzyła wiele znanych piosenek, takich jak „Pojadę na spacer w Aleje” czy „Tata da raka”. Po wojnie współpracowała z J. Albrechtem nad napisaniem wodewilu „Igraszki balonikowe”. Pomimo upływu lat jej twórczość pozostaje aktualna i inspirująca dla kolejnych pokoleń artystów.
Zakończenie
Anda Kitschman to wyjątkowa postać polskiej kultury muzycznej, której osiągnięcia wykraczają daleko poza standardy epoki, w której żyła. Jako pierwsza Polka – dyrygentka otworzyła
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).